بازی های سنتی ایرانی؛ از «هفت سنگ» تا «تیله بازی»

2. دستش ده یا همان خروس جنگی

در این 1 که به اشتباه به «دست رشته» شهرت دارد، حرکات پریدن، جستوخیز کردن و لیلی کردن بیشتر اجرا میشود و برای تقویت توجه و تمرکز در کودک مفید است. به علاوه، موجب تقویت تعادل، ادراکی-دیداری و مهارت1 پایه (دویدن، گرفتن و...) در کودک میشود. این بازی را تمامی کودکان بالای ۴ سال میتوانند اجرا کنند. همچنین کودکان دارای DCD، ADHD، LD و MR نیز میتوانند از فواید این بازی بهره ببرند.

شرح بازی

در این بازی که هرچه تعداد نفرات آن بیشتر باشد، لذت بازی بیشتر خواهد بود، فردی بهعنوان خرس وسط انتخاب میشود. این فرد باید حین پاسکاری توپ (با دست) بین بازیکنان، توپ را از آنها بگیرد. شخصی که توپ را از دست میدهد، جای او را میگیرد. عمل قاپیدن توپ در هوا نیز در این بازی مجاز است.

۳. یه قل، دو قل (به ترکی: ابه داش یا قجمه داش)

هدف از این بازی و سرگرمی، افزایش هماهنگی عصبی-عضلانی، افزایش دقت و تمرکز و چابکی است و تعداد بازیکنان بیشتر از 2 نفر (۲ تا ۱۰ نفر) توصیه میشود. ابزار این بازی نیز ۵ سنگ گرد و کمی بزرگتر از فندق است.

شرح بازی

ابتدا با جفت یا تک آمدن، آغازکننده بازی را مشخص میکنند، به این گونه که یکی از بازیکنان سنگها را در مشت میگیرد تا دیگری بگوید زوج است یا فرد. این بازی چند مرحله دارد و بازیکن با اجرای موفق هر مرحله، به مرحله دیگر راه مییابد ولی اگر در هر مرحله مرتکب اشتباه شود، میبازد و باید بازی را به نفر بعدی واگذار کند.

مرحله اول (قل اول): 5 سنگ را به گونهای که جدا از هم باشند روی زمین پخش میکنند. آغازکننده بازی یکی از سنگها را برمیدارد و بالا میاندازد و در فاصله زمانی پایین آمدن سنگ، یکی از سنگهای روی زمین را برمیدارد و با همان دست، سنگ بالاانداخته را که در حال سقوط است، میگیرد و به همین شیوه همه سنگها را برمیدارد.

مرحله دوم (دو قل): ۵ سنگ را به گونهای که دو به دو قرار بگیرد، روی زمین پخش میکند؛ یکی را برمیدارد و بالا میاندازد و سنگها را دوتایی از روی زمین برمیدارد.

مرحله سوم (سه قل): مانند مراحل مذکور است؛ با این تفاوت که 4 سنگ روی زمین را باید در دو حرکت یک تایی و سه تایی بردارد.

مرحله چهارم: یک سنگ را به هوا میاندازد و ۴ سنگ را با هم از روی زمین برمیدارد و سنگ معلق در هوا را میگیرد.

مرحله پنجم (قرتک): یک سنگ را به هوا میاندازد، در حالی که 4 سنگ دیگر در مشت است، انگشت سبابه را به زمین میکشد، بعد سنگ را در هوا میگیرد.

مرحله ششم: بازیکن سنگها را پخش میکند. یکی را برمیدارد و بالا میاندازد. در فاصله بازگشت، یکی از سنگهای روی زمین را برمیدارد و سنگ هوا را میگیرد و با یک پرتاب دیگر، سنگی را که از روی زمین برمیدارد، با یکی از سنگها عوض میکند و به همین روش، مرحله را با تعویض تمامی سنگها به پایان میرساند.

مرحله هفتم: در این مرحله، بازیکن بعد از ریختن سنگها روی زمین، دست چپ را در یک طرف آنها به شکل عمودی بر زمین میگذارد و دیواری درست میکند. با دست راست یکی را بعد از برداشتن به طرف بالا میاندازد و 2 بار میگیرد و در این فاصله باید یکی از سنگها را بردارد و آن سوی دیوار بگذارد و این حرکت را برای تمامی سنگها اجرا کند.

مرحله هشتم: در این مرحله، بازیکن سنگها را یکجا به طرف بالا میاندازد و در فاصله بازگشت آنها، به سرعت دستها را به هم میچسباند و با دو کف دست، سنگها را میگیرد. دوباره آنها را در همان حالت با دو دست به طرف بالا میاندازد و در این فاصله دستها را وارونه میکند و از ناحیه انگشت سبابه به هم میچسباند و آنها را با پشت دستهایش میگیرد و سپس سنگها را بالا پرتاب میکند و با کف دو دست میگیرد. افتادن

حتی یک سنگ موجب سوختن است و هر کدام از بازیکنان که این مراحل را بدون اشتباه بگذراند، برنده بازی معرفی میشود و اگر در هر مرحله بسوزد، باید بازیکن حریف بازی را ادامه بدهد.

مرحله آخر: مرحله تنبیه است و دو بازیکن روبروی هم مینشینند. بازنده کف دستش را به زمین میچسباند و نفر برنده سنگها را یکییکی با اسامی تنبیهها مانند: «نوازش و برداشتن عسل از کندو» پشت دست او میچسباند، سپس باید با یک حرکت همه سنگها را به سوی بالا بیندازد و با کف دست بگیرد. اگر توانست همه را بگیرد، تنبیهی متوجه او نیست، اما اگر سنگی روی زمین بیفتد، به تعداد سنگهای افتاده برای او جریمه تعیین میکنند.

۴. شمع گل پروانه

این بازی برای تمامی کودکان بالای 4 سال مفید است و موجب تقویت تعادل، مهارتهای پایه و تقویت اندام تحتانی میشود و برای کودکان DCD, ADHD, LD و MR نیز مفید است.

شرح بازی

این بازی معمولا با ۳ نفر انجام میشود. ۲ نفر، دو طرف یک طناب را میگیرند (به صورتی که وسط طناب کمی به زمین برخورد کند)، نفر سوم وسط میایستد و نفرات طرفین طناب را با این شعر (شمع گل پروانه افسانه و اسم طرفین بازی) طناب را میچرخانند و نفر وسط از روی طناب میپرد و روی هر اسمی که نتواند همزمان با آن از روی طناب بپرد، جایش را با اسمی که روی آن میایستد، عوض میکند.

5. وسطی

این بازی برای تمامی کودکان بالای ۴ سال مفید است و موجب تقویت تعادل، مهارتهای پایه و تقویت اندام تحتانی میشود و برای کودکان DCD, ADHD, LD و MR نیز مفید است.

شرح بازی

در این بازی، بازیکنان به ۲ گروه مساوی تقسیم میشوند و به قید قرعه یا شیر و خط، یکی از گروهها در وسط محوطه بازی میماند و گروه دیگر، در دو قسمت، به طرفین عرضی محوطه بازی روانه میشوند. بازی با پرتاب توپ به وسیله یکی از بازیکنان گروه کناری آغاز میشود. گروه کناری سعی بر این دارند که با نشانه رفتن و زدن افراد گروه وسطی باعث سوختن و اخراج آنها شوند. تلاش گروه داخلی هم بر این است که با حرکات سریع از برخورد توپ در امان بمانند و اگر یار سوخته داشته باشند، با ایثار و گرفتن توپ در فضا که یک امتیاز محسوب میشود، او را به بازی برگردانند. حال، شاید به این مرحله از بازی رسیده باشیم که تنها یک نفر از گروه وسطی، داخل میدان بازی باشد که اگر تا ۱۰ شماره پرتاب نتوانند او را هدفگیری کنند و بزنند، تمامی یاران سوخته گروهش را احیا میکند و همگی در وسط میدان باقی میمانند و بازی را ادامه خواهند داد.

گاهی با در نظر گرفتن موقعیت وسطیها، به جای نشانهگیری و زدن حریف وسطی، توپ را برای فریب و شیرینکاری هم که شده به دوستان مقابل پاسکاری میکنند تا آنها به حسابشان برسند. از جمله مقررات این بازی نیز این است که اگر تمامی بازیکنان وسطی در محدوده میدان باشند، هر توپ گرفتهشده بهعنوان یک امتیاز ذخیره ضداخراجی محسوب میشود و اخراجی و اخراجها را به تاخیر میاندازد. گرفتن توپ پس از برخورد با زمین هم موجب سوختن بازیکن است.

6. تیلهبازی

بازیهای یک قل، دو قل و تیلهبازی سبب بهبود هماهنگی چشم و دست، حرکات ظریف، گرفتن سهانگشتی، توزیع نیرو، سرعت عمل و تقویت ادراکی-دیداری در کودک میشود. این دو بازی برای تمامی سنین بالای ۵ سال قابلاجراست. همچنین برای کودکانی که مبتلا به LD، MR و ADHD هستند بسیار مفید خواهد بود و سبب بهبود دستخط کودک، برانگیختگی حسی-حرکتی و تمرکز و توجهشان میشود.

شرح بازی

در قدیم بچهها (بیشتر پسربچهها) روی زمین چالههایی (۵ یا ۶ تا) به پهنای کف یک دست و عمق تقریبی ۲ تا ۳ انگشت با فاصلههای نیممتری از هم میکندند و گویهای شیشهای کوچکی (به اندازه تقریبا ۲ برابر یک نخود) را دستشان میگرفتند و از یک نقطه شروع و به نوبت سعی میکردند تیلهها را با قرار دادنشان بین نوک انگشت شست و انگشت وسط داخل یکی از گودالها بیندازند.

اگر تیله به گودال میافتاد، یک امتیاز به نفع او بود و نوبت به دیگری میرسید و فرد امتیازآورده در دور بعد باید تیلهاش را از همان مکان چاله به سمت چاله بعدی با همان شیوه مخصوص پرت میکرد و اگر هم نمیافتاد، تیله همانجا که افتاده، میماند تا دوباره نوبت به او برسد و دوباره تلاش کند. این بازی تا وقتی ادامه دارد که یکی زودتر از بقیه همه چالهها را طی کند یا اینکه به توافق خودشان پایانی برای بازی انتخاب کنند. این بازی مقید به تعداد افراد نیست و با هر تعداد نفری قابلاجراست.